काठमाडौँ उपत्यकामा सुकुम्बासिको अवस्था ।
काठमाडौँ — काठमाडौं उपत्यकाका ३ जिल्ला काठमाडौं, भक्तपुर र ललितपुरका विभिन्न २७ ठाउँमा सुकुम्बासीको बसोबास रहेको पाइएको छ । ती ठाउँमा ३४ सय ६६ परिवार अव्यवस्थित रुपमा रहँदै आएको सरकारी तथ्यांकमा उल्लेख छ । अधिकार सम्पन्न वाग्मती सभ्यता एकीकृत विकास समितिले काठमाडौं महानगरपालिकालाई बुझाएको तथ्यांक अनुसार महानगरमा मात्रै २२ सय ४५ घरधुरी अव्यवस्थित छन् । तथ्यांकमा ती धरधुरीलाई 'अव्यवस्थित बसोबास' भनेर उल्लेख गरिएको छ । महानगरले सोही तथ्यांक प्रयोग गर्दै आएको प्रवक्ता नवीन मानन्धरले बताए । उनले भने, ‘हामीलाई एकीकृत वाग्मती सभ्यताले अभिलेख गरेर उपलब्ध गराएको तथ्यांक नै प्रयोग गर्दै आएका छौं । महानगरले छुट्टै सुकुम्बासीको विवरणबारे तथ्यांका संकलन गरेको छैन ।’ काठमाडौं वडा नम्बर ३१ स्थित शान्तिनगरमा मात्रै ४७६ घरधुरी अव्यस्थित रुपमा बनाइएको छ । १४ नम्बरको बल्खुस्थित जागरण मार्गमा ४०१ अव्यवस्थित घरधुरी छन् । वडा नम्बर १० मा देविनगर, शान्ति–विनायक र शंकमूलमा क्रमश: ४०, ३६ र १५० गरी २ सय २६ घरधुरी अव्यवस्थित रुपमा रहेको महानगरले जनाएको छ ।
वडा नम्बर ११ को थापाथली र वंशीघाटमा रहेकाे सुकुम्बासी बस्तीमा ३ सय ६ वटा घरधुरी छन् । वडा नम्बर ४ स्थित धुम्बराहीमा ६ र बालुवाटारमा १४ घरधुरी अव्यवस्थित छन् । वडा नम्बर ३ मा १८९, वडा नं २९ को अनामनगरमा २३, वडा नं ३२ को जडिबुटी/मिलनचोकमा ११४, १६ को जागृति मार्गमा १२२ र बुद्धज्योतिमा ७५ वटा घरधुरी अव्यवस्थित छन् । वडा नम्बर २, २६, ९ र १५ मा २ सय ६० घर छन् । प्रवक्ता मानन्धरले काठमाडौंमा बसोबास गर्ने सुकुम्बासीको संख्या एकदमै कम रहेको दाबी गरेका छन् । उनले इकान्तिपुरसित भने,‘काठमाडौंमै बसोबास गर्ने सुकुम्बासीको संख्या एकदमै कम छ । अरु जिल्लमा बस्नेहरू आएकाहरूको संख्या यहाँ धेरै होला । ’
काठमाडौं महानगरपालिकाका मेयर बालेन्द्र शाहका स्वकीय सचिव भूपदेव शाहले सरकारी तथ्यांक भएकाले अधिकार सम्पन्न वाग्मती सभ्यता एकीकृत विकास समितिकै तथ्यांक प्रयोग गरिरहेको बताए । काठमाडौं महानगरले भूमि आयोगसँग गरेको सम्झौताको बारेमा आफू त्यति धेरै अपडेट नभएको बताए । यस्तै, कागेश्वरी मनोहरा नागरपालिकाको वडा नम्बर ९ र ८मा ९० घर छन् । बुढानीलकण्ठ नगरपालिकाको वडा नम्बर १२ र १०मा १५६ घरधुरी रहेका छन् । ललितपुर महानगरपालिकाको मिलटोल बालकुमारीमा १७ घरधुरी, भक्तपुर नगरपालिकाको मनोहरा मध्यपुर थिमि क्षेत्रमा ७७३ र गोदावरी नगरपालिका ३ स्थित गोदावरी नहरमा २१५ घरधुरी अव्यवस्थित रहेको समितिको तथ्यांकमा उल्लेख छ ।